كه بسيار سفر كرده بوده است . و با توجّه به اشارات متعدّدى كه در اين باب به امور تجارتى گرديده و ساير مطالب مندرج در آن ، به احتمال قوى اين شخص بايد بازرگانى جهانديده و فاضل بوده باشد ، و شايد هم وى يكى از همان تجّار با نفوذ ايتاليائى باشد كه در آن زمان در تبريز اقامت داشته‌اند ، و از الطاف و مراحم دربار ايلخانى برخوردار بوده . در اين مورد هر شخص مطّلع بىآنكه مايل باشد بىاختيار فكرش متوجّه ايولوس داپيزا Iolus da Pisa ( كه ايزولوس Isolus و اوزولوس Ozolus و جياكومو Gia Como نيز ناميده شده ) مىگردد كه شخصيّتش هنوز كم‌وبيش در پس پردهء اسرار پنهان است ، و در مقدّمهء كتاب از او به عنوان پادشاه پيزا ياد و به دوستى او با سلاطين مغول اشاره شده است ، و نيز از همين شخص در نامه‌اى كه از پادشاه اراگون در دست مىباشد ، به عنوان شواليه و معتمد پاپ نام برده‌اند « 1 » . بنابراين به هيچ‌وجه بعيد نيست كه وى همان كسى باشد كه توسّط او اطّلاعات مربوط به اروپا در اختيار رشيد الدّين قرار گرفته است ، ولى چون هنوز سند و مدركى براى اثبات اين ادّعا در دست نداريم اين نظر فعلا حدسى بيش نيست . و اما راجع به باب چهارم كه در تاريخ پاپان و قياصره است ، بايد در نظر داشت كه كليّهء كتب تاريخى اروپاى آن زمان كه مىتوان آنها را به عنوان منبع رشيد الدّين مورد رسيدگى قرار داد ، عموما داراى منشأ كليسائى است ، بنابراين حلّ اين مشكل كه چه كسى در انتخاب منابع كتاب رشيد الدّين دست داشته است از روى مندرجات اين كتاب زحمت بىفايده‌اى است . اين

--> ( 1 ) . رك : L . Wadding Annales ordinis minorum ، رم 1731 ، ج 5 : ص 198 و 259 و J . L . V . Mosheim , Historia Tatarum eccefisiastica هلمشتدت ، 1741 ، ص 77 ، و ضميمهء آن ، ص 97 و 105 ، و سورانزو در همان كتاب فوق ، ص 277 و 334 ، و اشپولر در كتاب فوق‌الذكر ، ص 233 ، و هايد W . Heyd در تاريخ تجارى شرق در قرون وسطى Geschichte d . Levantehandels im Mittelalter ، اشتوتگارت ، 1879 ؛ ج 2 ، ص 111 .